سرنوشت شبکه‌های اجتماعی در دوران قطعی اینترنت چگونه بود؟

اینترنت در ایران از شامگاه پنج‌شنبه ۱۸ دی‌ماه تا غروب روز سه‌شنبه هفتم بهمن‌ماه، نزدیک به ۲۰ روز نسبتا قطع بود. در این مدت ایرانیان در داخل کشور عمدتا به اینترنت دسترسی نداشتند و به‌همین جهت در شبکه‌های اجتماعی امکان فعالیت نداشتند.

نمودار فوق، که میزان بازدید مطالب منتشر شده در پلتفرم‌های خارجی را نشان می‌دهد، روایتگر وضعیت این پلتفرم‌ها در این مقطع زمانی است.

تلگرام بی‌رمق‌تر از همیشه

با قطعی اینترنت در شامگاه ۱۸ دی ماه، میزان بازدید مطالب تلگرامی بشدت افت کرد؛ مقایسه بازدید مجموع مطالب تلگرامی در روز ۱۹ دی ماه در قیاس با ۱۷ دی ماه (روزی که اینترنت بطور کامل متصل بود)، بیانگر آن است که بازدیدها در روز ۱۹ دی ماه، با کاهش ۹۸درصدی مواجه شده است. بطور کلی، مطالب کانال‌های تلگرامی در روز جمعه ۱۹ دی ماه ۵۱ مرتبه کمتر از ۱۷ دی ماه دیده شده است.

با این حال، با وجود قطعی اینترنت باز هم مطالب فارسی در تلگرام بازدید داشته؛ اگرچه که میزان آن بسیار ناچیز بوده است. در روز ۱۹ دی ماه، مطالب کانال‌های تلگرامی در مجموع ۳۷ میلیون بار دیده شده است که پربازدیدترین آن‌ها مربوط به کانال‌های ایرانیان خارج از کشور (عمدتا وحید آنلاین) بوده است. اما از روز 20 دی ماه، بازدید مطالب کانال‌های تلگرامی کمی افزایش پیدا کرده و به ۵۱ میلیون بازدید است؛ امری که احتمالا بیانگر دسترسی افراد معدودی از داخل کشور به تلگرام بوده است.

یکی از محسوس‌ترین اتفاقات در تلگرام با قطعی اینترنت، کمرنگ شدن اخبار مربوط به طلا و دلار بود. در حالی که از ابتدای دی ماه تا ۱۸ دی، کلمات دلار و طلا از جمله پرتکرارترین و پربازدیدترین کلمات در تلگرام بود، پس از قطع اینترنت از ۱۹ دی ماه تا ۶ بهمن ماه، عباراتی نظیر «جمهوری اسلامی»، «ایالات متحده»، «نت ملی» و «مردم ایران» از جمله تعابیر پربازدید در تلگرام شده بود.

داده بازیدهای کانال‌های تلگرام بیانگر افزایش دسترسی ایرانیان داخل کشور به این پلتفرم از روز ۳۰ دی‌ماه است؛ این امر خصوصا از سوم بهمن ماه محسوس‌تر است و نهایت تا روز ۹ بهمن‌ماه تلگرام حالت عادی‌تری به خود پیدا کرده است.

توئیتر متأثر از ایرانیان خارج از کشور

فضای توئیتر پس از قطعی اینترنت متفاوت از تلگرام است؛ علی‌رغم قطعی دسترسی ایرانیان داخل کشور به این پلتفرم، بازدیدهای آن در روز ۱۹ دی نسبت به ۱۸ دی، فقط ۶۴ درصد کاهش پیدا می‌کند. این امر بیانگر آن است که بخش قابل توجهی از فضای توئیتر را ایرانیان خارج از کشور شکل می‌دهند و به‌‌همین جهت علی‌رغم عدم دسترسی ایرانیان در داخل به این پلتفرم، باز هم در یک روز بیش از ۱۴۳ میلیون بازدید توییت‌های فارسی زبان در این پلتفرم ثبت می‌شود.

در توئیتر نیز به مانند تلگرام، از روز دوم بهمن‌ماه نشانه‌های از بازگشت ایرانیان داخل کشور به این پلتفرم مشاهده می‌شود و تا پایان روز ۹ بهمن ماه، تقریبا به وضعیت قبل بازمی‌گردد.

بله و ایتا؛ افزایش کاربران

دو پیام‌رسانی داخلی بله و ایتا در ایام قطعی اینترنت، به دلیل نیاز مبرم کاربران به استفاده از یک پیامرسان برای ارتباطات ضروری روزانه، تا حدی مورد توجه قرار گرفتند. مقایسه میزان بازدیدهای این دو پیام‌رسان قبل و پس از قطعی اینترنت بیانگر آن است که پس از قطعی اینترنت میزان بازدید مطالب این دو پیام‌رسان، افزایش چشمگیری نسبت به پیش از آن داشته است.

این امر تا حدی است که حتی با عادی‌تر شدن دسترسی‌ها به واتساپ و تلگرام تا پایان هفته گذشته (۱۰ بهمن ماه)، همچنان میزان بازدید این دو پیام‌رسان از حالت معمول بیشتر است. امری که بیانگر آن است که برخی از کاربرانی که در این مدت از این دو پیام‌رسان برای شرایط اضطرار استفاده می‌کردند، هنوز در حال استفاده از آن‌ها هستند. باید دید در روزهای آتی سرنوشت استفاده از این دو پیام‌رسان چه تغییراتی خواهد کرد.

افزایش استفاده از سایفون در یک سو؛ افزایش استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی در سوی دیگر

مجموع داده‌های فوق بیانگر آن است که وضعیت دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی، از اوایل بهمن ماه به‌مرور عادی‌تر شده اما تا زمان تنظیم این مطلب، هنوز به شرایط پیش از ۱۸ دی ماه بازنگشته است. نکته مهم آن است که افزایش دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از 30 دی‌ماه همزمان با افزایش کاربران یکتای فیلترشکن سایفون در روز 21 ژانویه (مطابق با این گزارش (https://zoomit.ir/iran-news/456107-psiphon-and-the-return-of-connectivity/)) است.

در سوی دیگر اما، پیام‌رسان‌های داخلی بیش از همیشه مخاطب پیدا کرده و علی‌رغم امکان دسترسی به پیام‌رسان‌های خارجی، بخشی از این مخاطبان همچنان از پیامرسان‌های داخلی نیز استفاده می‌کنند.