حدود ۶۰ روز از زمانی که اینترنت در ایران از روال عادی خارج شد، میگذرد. از ۹ اسفند سال گذشته، اینترنت بینالملل بهصورت سراسری قطع شده و از هفته گذشته، تنها امکان جستجو در گوگل (آن هم فقط متنی و نه تصویری) باز شده است. کاربران ایرانی همچنان به بخش بزرگی از سرویسهای جهانی دسترسی ندارند.
پیامرسانهایی مثل واتساپ و تلگرام از چرخه ارتباطی خارج شدهاند، یوتیوب و اینستاگرام که محل درآمد هزاران نفر بودند هم در دسترس نیستند؛ آنچه تاکنون ادامه پیدا کرده، دیگر یک اختلال کوتاهمدت نیست. درآمدزایی بخش قابل توجهی از کاربران متوقف شده، در حالی که زندگی واقعی با هزینهها و قرض و قسطهایش ادامه دارد.
سرویسهای گوگل: ستون فقراتی که ناگهان فرو ریخت
بزرگترین ضربه قطعی اینترنت برای کاربران اندروید، از کار افتادن Google Play بود. بدون دسترسی به سرورهای گوگل، نه اپ جدیدی نصب میشود و نه نسخههای قدیمی امکان بهروزرسانی دارند.
همزمان، سرویسهایی مثل Gmail ،Google Maps و Google Drive نیز با اختلال جدی مواجه شدند. حالا ایمیلهای کاری و تحصیلی به دست کاربران نمیرسد، فایلهای ذخیرهشده در فضای ابری در دسترس نیستند و مسیریابی شهری هم برای عدهای دشوار شده. به معنای دیگر، بخشی از زیرساخت ارتباطی و کاری که بیصدا در پسزمینه زندگی جریان داشت، از دست رفت.
خاموشی کارخانههای تولید محتوا
اغلب برنامههایی که برای تولید محتواهای صوتی و تصویری کاربرد دارند، به اینترنت جهانی وابستهاند. اپلیکیشنهایی مانند CapCut، Canva، Adobe Express و PicsArt که در زمینه طراحی، تدوین و ساخت ویدیو استفاده میشوند، بهصورت کامل یا نیمهکاره از کار افتادند.
اینها ابزار کار تولیدکنندگان محتوا بودند که برای بارگذاری قالبها، افکتها، فونتها و حتی پردازش نهایی پروژهها به اینترنت متکی هستند. با قطع دسترسی ایرانیها به نت بینالملل، نه تنها بسیاری از پروژهها نیمهتمام ماندند، بلکه ادمینهای شبکههای اجتماعی، تولیدکنندگان محتوا و کسبوکارهای آنلاین وارد سومین ماه بیکاری میشوند. حالا مهم نیست که «ایده» وجود دارد، نه ابزار کار هست و نه امکان کار.
یک گرافیست که شغل خود را به همین دلیل از دست داده، نوشته:
هوش مصنوعی هم خاموش شد
تمام ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در ایران غیرفعال شدهاند. یعنی حتی آن دسته افرادی هم که به سیمکارتهای اصطلاحا سفید دسترسی دارند نیز امکان استفاده از این ابزارها بدون ویپیان را ندارند. سرویسهایی مانند ChatGPT، Midjourney، Runway و Nanobanana بدون اتصال به اینترنت جهانی قابل استفاده نیستند.
این درحالی است که طی ماههای گذشته، هوش مصنوعی به بخش لاینفک زندگیها بدل شده. از وابستگی شدید پروژههای کاری گرفته تا همان درددل روزمره مردم عادی که رشتهاش بریده شده از نوشتن متن و ترجمه تا تولید تصویر و کمک به برنامهنویسی.
پس میتوان به صراحت گفت که این قطعی، بهرهوری دیجیتال کاربران را بهطور ناگهانی کاهش داده و به توفق پروژههای وابسته به این ابزارها منجر شده است.
وابستگی کامل به cloud سرویسهایی مانند ChatGPT، Midjourney و Runway را غیرقابل استفاده کرده. این ابزارها تمام پردازش خود را روی سرورهای خارجی انجام میدهند و بدون اتصال پایدار به اینترنت جهانی، هیچ بخشی از عملکرد آنها در دسترس نیست.
اختلال در ابزارهای زندگی عادی
پسلرزههای خاموشی اینترنت بینالملل حتی در سادهترین فعالیتهای روزمره هم خود را نشان داده است. سرویسهایی مانند Google Maps ، Google Translate و Google Lens که برای مسیریابی، ترجمه و جستجوی تصویری استفاده میشوند، بهدلیل نیاز به دادههای زنده (live) کارآیی خود را از دست دادهاند.
در نتیجه، حالا نه نقشه شهر و مسیریابی در اختیار کاربران است، نه امکان ترجمه سریع دارند و نه میتوانند بهصورت تصویری سرچ گوگل انجام بدهند. (البته جایگزین ایرانی برای سرویس maps وجود دارد، مثل نشان یا بلد اما در این مدت که GPS هم اختلال دارد، عملا بلااستفاده تلقی میشوند.)
اپهای حیاتی ناگهان قطع شدند
در میان تمام این اختلالها، برخی سرویسها نقش حیاتیتری در زندگی شهروندان داشتند. یکی از آنها اپلیکیشن Be My Eyes بود که نابینایان را از طریق تماس ویدیویی به داوطلبان متصل میکرد. این اپلیکیشن هم اما بهدلیل نیاز به ارتباط زنده، از کار افتاده است.
برای کاربران این اپ، مسئله فقط از بین رفتن یک مجرای دیجیتال نبود، بلکه از دست دادن امکانی برای تعامل با محیط اطراف و انجام کارهای روزمره محسوب میشد. یعنی در این مرحله، قطع اینترنت بهطور مستقیم بر کیفیت زندگی افراد اثر گذاشته. کاربران در همین رابطه نوشتهاند:
دستگاههایی که بدون اینترنت بلااستفادهاند
نزدیک به دو ماه قطعی اینترنت بینالملل سختافزارها را هم با اختلال مواجه کرده. سیاوش که چند روز پیش از قطعیها تلویزیون خریده بود، میگوید امکان روشن کردن و راهاندازی آن را ندارد: «چندین میلیون برای وسیلهای خرج کردهام که حتی روشن هم نمیشود.» تلویزیونهای هوشمند –بهویژه موارد مبتنی بر Android TV، بدون اتصال به اینترنت قابلیت راهاندازی نخواهند داشت.
فعالسازی اولیه این مدل دستگاهها، نیازمند ورود به حساب کاربری و دریافت مجوزهای نرمافزاری وابسته به سرورهای خارجی است. یک دانشجو از تجربه مشابه خود در این زمینه نوشته است:
اینترنت که رفت، مشاغل را هم با خود برد
ابزارهایی مانند GitHub و دیگر سرویسهای کاری که برای توسعه نرمافزار، همکاری تیمی و دریافت پروژه استفاده میشدند نیز در این روزها کاملا قطع هستند. هرچند همان زمانی که دسترسیها کاملا از بین نرفته بود، استفاده از این برنامهها نیازمند ویپیان بود و از سرویسهای پولی هم نمیشد استفاده کرد اما در حال حاضر، کاملا بلااستفاده شدهاند.
این اتفاق به معنای توقف پروژهها، تاخیر در تحویل کار و در بسیاری موارد، عودت دستمزد و بیکاری بود. پس اقتصادی که به بستر آنلاین متکی بود، در خاموشی مطلق بهسر میبرد.
پلتفرمهایی مانند GitHub برای دسترسی به مخازن کد، همگامسازی پروژهها و استفاده از APIها به اتصال پایدار جهانی نیاز دارند.
ثبت دیدگاه